Autor: Aneta Jagiełło | Certyfikowana terapeutka metody McKenziego | Magister fizjoterapii | Gdynia | Czas czytania: około 14 minut
Powiedzenie Ci tego oznacza że stracę Cię jako pacjenta.
Mówię to na każdej pierwszej wizycie w gabinecie przy ulicy Wagnera w Gdyni.
I widzę za każdym razem tę samą reakcję — lekkie zdziwienie, może niedowierzanie. Bo nikt wcześniej tego nie powiedział. Bo brzmi to jak coś czego fizjoterapeuta mówić nie powinien.
A jednak mówię. Bo właśnie to jest serce metody McKenziego. I właśnie to odróżnia ją od prawie każdej innej metody fizjoterapeutycznej którą znasz.
Metoda McKenziego jest jedynym systemem fizjoterapeutycznym który od swojego początku — od lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku w Wellington w Nowej Zelandii — był projektowany z myślą o tym żebyś jak najszybciej przestał jej potrzebować.
Nie żebyś wracał co miesiąc. Nie żebyś był “pacjentem na zawsze”. Żebyś wyszedł z gabinetu z narzędziami które działają bez fizjoterapeuty.
To jest sekret który większość fizjoterapeutów — niekoniecznie ze złej woli, często przez inercję systemu który premiuje wizyty a nie wyniki — nie stawia na pierwszym miejscu.
Dzisiaj Ci go zdradzam.
Spis treści
- Dlaczego większość fizjoterapii tworzy zależność — i dlaczego nikt o tym nie mówi
- Robin McKenzie i filozofia która stała system na głowie
- Sekret numer jeden — Ty jesteś swoim najlepszym fizjoterapeutą
- Sekret numer dwa — pięć minut kilka razy dziennie bije godzinę raz w tygodniu
- Sekret numer trzeci — ból podczas ćwiczenia nie zawsze oznacza że ćwiczenie szkodzi
- Sekret numer czwarty — preferencja kierunkowa jest Twoja i tylko Twoja
- Sekret numer piąty — cel terapii to koniec terapii
- Dlaczego mniej wizyt daje lepsze wyniki
- Jak samofizjoterapia wygląda w praktyce — Gdynia i Trójmiasto
- Kiedy jednak potrzebujesz fizjoterapeuty — szczera odpowiedź
- Pytania i odpowiedzi
1. Dlaczego większość fizjoterapii tworzy zależność — i dlaczego nikt o tym nie mówi
Jest pewien wzorzec który powtarza się w historiach pacjentów którzy trafiają do gabinetu w Gdyni. I który jest tak powszechny że jest praktycznie niewidoczny — bo wszyscy go traktują jako normę.
Ból kręgosłupa. Seria fizjoterapii. Poprawa. Powrót bólu. Kolejna seria. Kolejna poprawa. Kolejny powrót.
I tak przez lata.
Pacjent który przychodzi do mnie po trzeciej serii w ciągu dwóch lat — zazwyczaj nie pyta dlaczego ból wraca. Pyta kiedy może umówić się na kolejną serię.
Bo tak jest. Bo “tak już mam.” Bo “kręgosłup to kręgosłup.”
System który premiuje procedury a nie wyniki
NFZ płaci za masaż. Płaci za prądy. Płaci za ultradźwięki. Nie płaci za dziewięćdziesięciominutową rozmowę i ocenę diagnostyczną. Nie płaci za naukę samofizjoterapii.
Prywatny gabinet zarabia na wizytach. Dziesięć wizyt w serii przynosi więcej przychodu niż cztery wizyty które skutkują samodzielnym pacjentem.
Nie mówię że każdy fizjoterapeuta świadomie buduje zależność. Większość naprawdę chce pomagać. Ale system w którym działają — nagradza kontynuację leczenia, nie jego zakończenie.
McKenzie widział ten problem w latach sześćdziesiątych. I zaprojektował metodę która go rozwiązuje.
2. Robin McKenzie i filozofia która stała system na głowie
Robin McKenzie — nowozelandzki fizjoterapeuta który odkrył centralizację bólu przez przypadek w 1956 roku (opisałam tę historię szczegółowo w innym artykule na tym blogu) — od początku miał bardzo konkretną filozofię kliniczną.
Nie: jak leczyć pacjenta.
Ale: jak nauczyć pacjenta leczyć siebie.
Zdanie które zmienia wszystko
McKenzie powiedział kiedyś coś co jest fundamentem jego metody i co każdy certyfikowany terapeuta powinien mówić każdemu pacjentowi:
“Pacjent który rozumie swój ból i wie jak nim zarządzać — jest bardziej bezpieczny niż pacjent który jest zależny od fizjoterapeuty.”
To zdanie jest rewolucyjne. Bo oznacza że cel fizjoterapii nie jest utrzymanie pacjenta w gabinecie tak długo jak to możliwe. Jest dokładne odwrotnie — wyedukowanie pacjenta tak szybko jak to możliwe.
I właśnie dlatego metoda McKenziego ma coś czego niemal żadna inna metoda fizjoterapeutyczna nie ma w tak wyraźny sposób — formalną fazę edukacji i samofizjoterapii jako integralną część protokołu.
Jak to wygląda w systemie McKenziego
W standardowym protokole McKenziego — który stosuję w gabinecie w Gdyni — pierwsze wizyty są najintensywniejsze. Diagnostyka. Identyfikacja preferencji kierunkowej. Edukacja. Nauka ćwiczeń.
Potem — wizyty stają się rzadsze. Nie dlatego że problem jest zignorowany. Dlatego że pacjent przejmuje kontrolę. I to jest plan. To jest cel. To jest sukces terapii.
3. Sekret numer jeden — Ty jesteś swoim najlepszym fizjoterapeutą
To brzmi jak slogan. Ale jest biologiczną prawdą.
Dlaczego częstość ma znaczenie
Ból kręgosłupa — szczególnie ból dyskogenny z preferencją kierunkową — reaguje na obciążenie mechaniczne. I reaguje cały czas. Przez całą dobę. Nie tylko podczas wizyty w gabinecie.
Przez dwadzieścia trzy godziny między wizytami — siedzisz, stoisz, chodzisz, śpisz. Każda z tych aktywności wpływa na Twój dysk, na Twoje stawy, na Twój wzorzec bólu.
Masaż który dostajesz przez czterdzieści pięć minut raz w tygodniu — działa przez czterdzieści pięć minut raz w tygodniu. Potem ciało wraca do swojego stanu.
Ćwiczenie które robisz przez pięć minut co dwie godziny — działa przez cały dzień. Bo cały dzień dostarczasz swojemu kręgosłupowi właściwy sygnał mechaniczny.
Matematyka która wyjaśnia wszystko
Czterdzieści pięć minut masażu raz w tygodniu — to 45 minut terapii w 168 godzinach tygodnia. To 0,4 procent czasu.
Pięć minut ćwiczenia co dwie godziny przez dzień roboczy — to 25 minut dziennie, 175 minut tygodniowo. To 1,7 procent czasu.
Cztery razy więcej czasu aktywnej terapii. Bez żadnych dodatkowych wizyt. Bez żadnych dodatkowych kosztów.
I co ważniejsze — ta terapia dzieje się właśnie wtedy gdy kręgosłup jej potrzebuje. Nie w arbitralny wtorek o dziesiątej rano kiedy jest wizyta. Ale przy biurku o czternastej gdy ból zaczyna narastać.
4. Sekret numer dwa — pięć minut kilka razy dziennie bije godzinę raz w tygodniu
To jest jeden z najtrudniejszych sekretów do przyjęcia dla pacjentów którzy przyszli do fizjoterapii z przekonaniem że potrzebują intensywnego, długiego leczenia.
Dlaczego krótko i często jest lepsze niż długo i rzadko
Przy bólu dyskogennym — najczęstszym typie bólu kręgosłupa który ma wyraźną preferencję kierunkową — mechanizm leczenia jest mechaniczny. Konkretny ruch mechanicznie wpływa na pozycję jądra miażdżystego dysku.
Żeby ten wpływ był trwały — musi być powtarzany regularnie. Jak kapanie wody na kamień. Jedna wielka fala nic nie zmienia. Ciągłe, regularne krople — drążą.
Co mówią badania
Badanie opublikowane w Spine (2004) przez Long i współpracowników wykazało że pacjenci którzy wykonywali ćwiczenia zgodne z preferencją kierunkową kilka razy dziennie — mieli znacząco lepsze wyniki niż ci którzy ćwiczyli raz dziennie lub rzadziej.
Źródło: Long A. i in., Spine, 2004.
Częstość — nie intensywność — jest kluczem przy ćwiczeniach McKenziego.
Konkretny przykład z gabinetu w Gdyni
Piotr, 44 lata, pracownik IT z Gdańska. Ból kręgosłupa lędźwiowego od trzech miesięcy. Ocena wykazała preferencję do wyprostu.
Dostał jedno ćwiczenie — press-up (wyprost w leżeniu na brzuchu). Dziesięć powolnych powtórzeń. Co dwie godziny przy biurku.
Nie godzinę na siłowni. Nie trzydzieści minut po pracy. Dziesięć powtórzeń co dwie godziny.
Po dwóch tygodniach — ból o 70 procent słabszy. Po czterech tygodniach — bez bólu.
“Myślałem że to za mało” — powiedział na kontroli. “Że muszę robić więcej. Ale te dziesięć powtórzeń co dwie godziny zrobiło więcej niż rok masaży.”
5. Sekret numer trzeci — ból podczas ćwiczenia nie zawsze oznacza że ćwiczenie szkodzi
To jest jeden z najtrudniejszych konceptów do zaakceptowania — i jeden z tych który jest najczęściej powodem dla którego pacjenci przerywają ćwiczenia dokładnie gdy zaczynają działać.
Ból centralny versus ból promieniujący
W metodzie McKenziego obowiązuje zasada która jest sprzeczna z intuicją większości pacjentów.
Gdy wykonujesz ćwiczenie i ból promieniujący do nogi się zmniejsza — ale ból w kręgosłupie wzrasta — to jest dobry znak. Ból centralny jest mniej niepokojący niż promieniujący. Narastanie bólu centralnego przy jednoczesnym zmniejszeniu promieniowania — to jest centralizacja, opisana szczegółowo w innym artykule na tym blogu.
Kontynuujesz ćwiczenie.
Ale gdy ból promieniujący do nogi się nasila podczas ćwiczenia — to jest sygnał że kierunek jest zły. Peripheralizacja — i ćwiczenie należy zmienić lub zmodyfikować.
Dlaczego fizjoterapeuci tego nie tłumaczą
Bo to jest skomplikowane do wyjaśnienia w piętnastu minutach wizyty. I bo wymaga od pacjenta zrozumienia i oceny własnych objawów — co wymaga edukacji.
Edukacja zajmuje czas. Czas który w standardowej fizjoterapii jest przeznaczony na zabieg.
W metodzie McKenziego edukacja jest zabiegiem. I jest traktowana dokładnie tak poważnie.
6. Sekret numer czwarty — preferencja kierunkowa jest Twoja i tylko Twoja
To jest sekret który tłumaczy dlaczego “ćwiczenia na kręgosłup” z YouTube działają dla jednych i szkodzą drugim. I dlaczego nigdy nie powinieneś kopjować programu ćwiczeń który pomógł znajomemu z “takim samym” bólem kręgosłupa.
Każdy kręgosłup ma swoją preferencję
Dwóch pacjentów z identyczną przepukliną L4-L5 na rezonansie. Identyczny opis bólu. Identyczna lokalizacja.
Jeden ma preferencję do wyprostu — ćwiczenia wyprostne go leczą, zgięciowe nasilają ból. Drugi ma preferencję do zgięcia — ćwiczenia zgięciowe go leczą, wyprostne nasilają ból.
Daj im te same ćwiczenia — i jednemu pomagasz a drugiemu szkodzisz.
To jest powód dla którego “standardowe ćwiczenia na kręgosłup” pomagają statystycznie mniej więcej połowie pacjentów. Dla drugiej połowy — są w najlepszym razie neutralne, w najgorszym aktywnie szkodliwe.
Badanie opublikowane w Spine wykazało że ćwiczenia zgodne z preferencją kierunkową były skuteczne u 95 procent pacjentów. Ćwiczenia niezgodne z preferencją — prowadziły do pogorszenia u ponad 50 procent.
Źródło: Long A. i in., Spine, 2004.
Jak znaleźć swoją preferencję
Przez systematyczną ocenę McKenziego. Nie przez zgadywanie. Nie przez próbowanie różnych ćwiczeń i obserwowanie co się stanie. Przez precyzyjny protokół diagnostyczny który w ciągu 90 minut identyfikuje Twój konkretny wzorzec.
Gdy znasz swoją preferencję kierunkową — masz narzędzie które służy Ci przez całe życie. Nie tylko przy obecnym epizodzie bólu. Przy każdym nawrocie. Na zawsze.
To jest inwestycja. Nie wydatek.
7. Sekret numer piąty — cel terapii to koniec terapii
To jest zdanie które Robin McKenzie miał w głowie projektując swoją metodę. I które jest filozoficznie sprzeczne z tym jak działa większość fizjoterapii.
Co mówią inni a co mówi McKenzie
Większość metod fizjoterapeutycznych — nawet tych dobrych — ma cel w postaci “pacjent czuje się lepiej po serii.” McKenzie ma cel w postaci “pacjent nie potrzebuje kolejnej serii.”
To jest fundamentalna różnica filozoficzna.
Cel McKenziego — wyrażony wprost w protokole treningowym terapeutów — jest samofizjoterapia. Pacjent który po zakończeniu terapii:
Rozumie mechanizm swojego bólu. Zna swoją preferencję kierunkową. Wie jakie ćwiczenie wykonać gdy ból zaczyna wracać. Wie po ilu powtórzeniach oczekiwać poprawy. Wie kiedy sygnał bólowy jest normalny a kiedy jest alarmem który wymaga wizyty.
Ten pacjent nie jest “wyleczony” w sensie że ból nigdy nie wróci. Kręgosłup to kręgosłup — może boleć przy przeciążeniu, przy zmianie pracy, przy stresie, przy ciąży. Ale ten pacjent ma narzędzia żeby poradzić sobie z nawrotem samodzielnie.
I zazwyczaj radzi sobie. Bez kolejnej serii.
Jak to wygląda w liczbach
Z obserwacji mojej praktyki w Gdyni — pacjenci którzy przeszli pełen protokół McKenziego z nauką samofizjoterapii wracają do gabinetu średnio raz na rok lub rzadziej — zazwyczaj przy nowym wzorcu bólu lub po znaczącym przeciążeniu.
Pacjenci którzy przychodzili na “serie” przed przyjściem do mnie — wracali co trzy do sześciu miesięcy.
Mniej wizyt. Lepsze wyniki długoterminowe. I pacjent który ma poczucie kontroli nad własnym ciałem.
8. Dlaczego mniej wizyt daje lepsze wyniki
To jest wniosek który brzmi paradoksalnie — ale ma solidne uzasadnienie kliniczne i neurobiologiczne.
Poczucie kontroli jako narzędzie terapeutyczne
Badania z dziedziny neurobiologii bólu jednoznacznie wykazują że poczucie kontroli nad własnym bólem — rozumienie mechanizmu, posiadanie narzędzi do zarządzania — bezpośrednio redukuje intensywność doświadczanego bólu.
Pacjent który wie że gdy ból wzrośnie może wziąć pięć minut przy biurku i go zmniejszyć — ma inny poziom lęku przed bólem niż pacjent który wie tylko że musi czekać na kolejną wizytę.
A mniejszy lęk przed bólem — jak opisałam szczegółowo w artykule o kinezjofobii na tym blogu — fizycznie obniża intensywność odczuwanego bólu przez mechanizmy neurobiologiczne.
Samofizjoterapia nie tylko leczy kręgosłup. Leczy relację z bólem.
Zależność jako czynnik nasilający ból
Pacjent który jest zależny od fizjoterapeuty — ma wyższy poziom lęku. Każda wizyta przynosi ulgę. Ale każde zakończenie serii jest potencjalnym źródłem niepokoju — co się stanie gdy nie będę przychodził?
Ten lęk — przez mechanizmy sensytyzacji centralnej które opisuję w artykule o psychobiologii bólu — faktycznie może nasilać ból. Samospełniająca się przepowiednia.
Pacjent który jest samodzielny — nie ma tego lęku. I często — paradoksalnie — ma mniej bólu.
9. Jak samofizjoterapia wygląda w praktyce — Gdynia i Trójmiasto
Chcę pokazać Ci jak konkretnie wygląda ta filozofia w codziennej praktyce gabinetu w Gdyni — bo filozofia bez konkretów jest tylko filozofią.
Scenariusz typowego pacjenta
Bartosz, 39 lat, pracuje w korporacji w Gdańsku. Ból kręgosłupa lędźwiowego z mrowieniem do lewej nogi od dwóch miesięcy. Pracuje przy komputerze 9 godzin dziennie.
Pierwsza wizyta (90 minut):
Wywiad — 30 minut. Ocena mechaniczna — 40 minut. Identyfikacja preferencji kierunkowej do wyprostu z ślizgiem bocznym. Nauka ćwiczenia — 15 minut. Wyjaśnienie mechanizmu centralizacji — 5 minut.
Bartosz wychodzi z jednym ćwiczeniem. Press-up z ślizgiem bocznym. 10 powtórzeń co 2 godziny przy biurku.
Wizyta kontrolna po tygodniu (45 minut):
Ból promieniujący zmniejszył się o 60 procent. Ćwiczenie jest korygowane. Dodawane drugie ćwiczenie profilaktyczne.
Wizyta kontrolna po dwóch tygodniach (30 minut):
Ból promieniujący minął. Ból kręgosłupowy marginalny. Omawiane sygnały nawrotu i co robić.
Wizyta kontrolna po miesiącu (30 minut):
Bez bólu. Bartosz wie co robić gdy wróci. Omawiane ergonomia stanowiska pracy i protokół “ratunkowy” przy nawrocie.
Cztery wizyty. Osiem tygodni. I Bartosz rozumie swój kręgosłup lepiej niż po roku masaży.
Protokół nawrotu który daję każdemu pacjentowi
Przy zakończeniu terapii każdy pacjent z Gdyni i Trójmiasta otrzymuje ode mnie konkretny plan:
Co robić w pierwszych 24 godzinach nawrotu. Jakie ćwiczenie wykonać i jak często. Ile powtórzeń zanim oczekujesz poprawy. Jakie sygnały oznaczają że ten nawrót wymaga wizyty a nie samofizjoterapii. Mój numer telefonu — bo czasem pytanie przez SMS jest wszystkim czego potrzeba.
Ten protokół sprawia że większość nawrotów jest zarządzana przez pacjenta samodzielnie. W domu. Bez wizyty. Bez kosztów. Bez stresu.
10. Kiedy jednak potrzebujesz fizjoterapeuty — szczera odpowiedź
Byłoby nieuczciwe gdybym powiedziała że McKenzie oznacza że fizjoterapeuta jest niepotrzebny. Nie oznacza.
Kiedy wizyta jest konieczna
Przy pierwszym epizodzie bólu z promieniowaniem — identyfikacja preferencji kierunkowej wymaga precyzyjnej oceny. Nie da się jej przeprowadzić samodzielnie bez szkolenia.
Gdy samofizjoterapia nie przynosi poprawy po 48-72 godzinach — zmiana wzorca lub nasilenie objawów wymaga oceny.
Przy sygnałach alarmowych — nagły silny ból po urazie, zaburzenia kontroli pęcherza lub jelit, postępujące osłabienie kończyny, ból nocny niezależny od pozycji, gorączka. Te sygnały wymagają lekarza lub fizjoterapeuty natychmiast.
Przy nowym wzorcu bólu — innym niż ten który znasz i który umiałeś zarządzać. Nowy wzorzec może wymagać nowej oceny.
Przy bólu z silnym komponentem psychobiologicznym — sensytyzacja centralna, kinezjofobia, silny komponent stresowy — wymagają pracy psychobiologicznej której nie zastąpi samofizjoterapia.
Czego samofizjoterapia McKenziego nie zastępuje
Nie zastępuje terapii manualnej przy ograniczeniach stawowych. Nie zastępuje terapii uroginekologicznej. Nie zastępuje pracy z blizną. Nie zastępuje oceny neurologicznej przy postępującym osłabieniu.
Samofizjoterapia McKenziego jest najpotężniejsza w tym do czego jest projektowana — zarządzaniu mechanicznym bólem kręgosłupa z preferencją kierunkową. I w tej dziedzinie jest niezrównana.
11. Pytania i odpowiedzi
Czy mogę nauczyć się samofizjoterapii McKenziego bez wizyty u fizjoterapeuty?
Technicznie — tak. Robin McKenzie napisał książki dla pacjentów (“Treat Your Own Back”, “Treat Your Own Neck”) które są dostępne po polsku. I wiele osób z prostym, wyraźnym wzorcem bólu pomaga sobie samodzielnie korzystając z tych zasobów. Ale precyzyjna identyfikacja preferencji kierunkowej — szczególnie przy bólu złożonym, długotrwałym lub z silnym promieniowaniem — wymaga oceny przez certyfikowanego terapeutę który może zobaczyć jak Twój konkretny ból reaguje na konkretne ruchy.
Jak długo trwa nauka samofizjoterapii?
Zazwyczaj trzy do czterech wizyt wystarczają żeby pacjent rozumiał swój wzorzec i umiał nim zarządzać samodzielnie przy prostym bólu lędźwiowym. Przy bólu bardziej złożonym lub z silnym komponentem promieniującym — może być potrzeba sześciu do ośmiu wizyt.
Czy muszę ćwiczyć na zawsze?
Nie — ale warto mieć ćwiczenia “w szufladzie”. W praktyce — pacjenci którzy dobrze przeszli przez protokół McKenziego nie ćwiczą codziennie gdy są bez bólu. Wracają do ćwiczeń gdy pojawiają się pierwsze sygnały nawrotu. I zatrzymują nawrót zanim stanie się pełnym epizodem bólowym.
Czy metoda McKenziego działa na ból szyi tak samo?
Tak — z identyczną filozofią samofizjoterapii. Retrakcja szyjna którą można wykonywać przy biurku co godzinę jest jednym z najprostszych i najskuteczniejszych ćwiczeń samofizjoterapii szyjnej przy odpowiednim wzorcu.
Czy konsultacja online jest możliwa?
Tak — identyfikacja preferencji kierunkowej przez systematyczny wywiad i obserwację ruchu przez wideo jest możliwa zdalnie. Nauka ćwiczeń z korektą przez kamerę jest w pełni skuteczna online. Konsultacje w języku polskim, angielskim i hiszpańskim.
Czy mogę przyjść do gabinetu w Gdyni jeśli mieszkam w Sopocie lub Gdańsku?
Tak — przyjmuję pacjentów z całego Trójmiasta. Gdynia, Gdańsk, Sopot, Rumia, Reda, Wejherowo. I konsultacje online dla pacjentów z całej Polski.
Podsumowanie
Sekret metody McKenziego nie jest sekretem technicznym. Nie jest ukrytą techniką manualną ani tajnym ćwiczeniem.
Jest filozoficzny.
Robin McKenzie zaprojektował metodę której celem jest uczynienie siebie zbędnym. Nie serię za serią. Nie “pacjent na zawsze”. Ale człowiek który rozumie swoje ciało i który może je samodzielnie leczyć gdy potrzeba.
To jest rewolucyjne w świecie fizjoterapii który premiuje wizyty a nie wyniki. I dlatego większość fizjoterapeutów tego sekretu — niekoniecznie ze złej woli — nie stawia na pierwszym miejscu.
W gabinecie przy ulicy Wagnera w Gdyni — stawiam.
Bo miarą sukcesu terapii nie jest to że czujesz się lepiej gdy wychodzisz z gabinetu. Jest to że czujesz się lepiej gdy wracasz do domu, do pracy, na Bulwar Nadmorski — i wiesz co zrobić gdy ból chce wrócić.
Umów wizytę w Gdyni
Gdynia — ul. Władysława Wagnera 24 lok. 19, 81-578 Gdynia
Łódź — regularnie, harmonogram na stronie
Online — język polski, angielski, hiszpański
Przyjmuję pacjentów z Gdyni, Gdańska, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa.
Pierwsza wizyta 90 minut: 350 zł
Bez listy oczekujących. Bez skierowania.
Telefon: +48 507 484 581
anetajagiello.com
Leave a Reply