Autor: Aneta Jagiełło | Certyfikowana terapeutka metody McKenziego | Magister fizjoterapii | Gdynia | Czas czytania: około 14 minut
Rozmowa, która rozrywa serce
Piotr z Gdańska miał operację kręgosłupa dwa lata temu.
Dyskopatia L4-L5. Rwa kulszowa trwająca osiem miesięcy. Ból, który uniemożliwiał mu siedzenie, stanie i spanie. Neurochirurg powiedział: operacja jest konieczna. Piotr podpisał zgodę.
Operacja przebiegła technicznie bez powikłań. Chirurg był zadowolony. Piotr wrócił do domu z nadzieją, że najgorsze już za nim.
Sześć tygodni później ból wrócił. Nie taki sam — inny. Głębszy, trudniejszy do opisania, obejmujący zarówno plecy jak i nogę. Piotr wrócił do neurochirurga. Zrobił kolejny rezonans. Wynik: blizna pooperacyjna, minimal residual changes. Lekarz powiedział: to normalne po operacji. Dajmy trochę czasu.
Minął rok. Ból nie ustępuje. Piotr nie może wrócić do pracy. Jego małżeństwo jest w kryzysie. Spędza do sześciu godzin dziennie leżąc — bo to jedyna pozycja, w której ból jest znośny.
Piotr ma to, co medycyna nazywa Failed Back Surgery Syndrome.
I przez rok od operacji nikt nie powiedział mu, że istnieje certyfikowana fizjoterapia, która może mu pomóc.
Czym jest Failed Back Surgery Syndrome — definicja, którą każdy pacjent powinien znać
Failed Back Surgery Syndrome — FBSS — jest terminem klinicznym opisującym stan przewlekłego bólu kręgosłupa lub kończyn, który utrzymuje się lub pojawia się po operacji kręgosłupa, mimo technicznie poprawnie przeprowadzonego zabiegu.
Termin jest nieco mylący — bo FBSS nie oznacza, że operacja została przeprowadzona błędnie. Oznacza, że operacja — nawet wykonana perfekcyjnie technicznie — nie przyniosła oczekiwanego efektu bólowego.
Oficjalna definicja International Association for the Study of Pain:
Failed Back Surgery Syndrome to niezadowalający wynik operacji kręgosłupa lędźwiowego u pacjenta z przetrwałym lub nawracającym bólem kręgosłupa lub kończyn dolnych, niezależnie od liczby wcześniej przeprowadzonych operacji.
Źródło: International Association for the Study of Pain, “Classification of Chronic Pain”, 2nd edition, IASP Press, 2011.
Skala problemu — liczby, które powinny zmienić podejście do operacji kręgosłupa w Polsce
FBSS nie jest rzadkim powikłaniem. Jest jednym z najczęstszych i najbardziej niedodiagnozowanych stanów bólowych w medycynie.
Badanie opublikowane w Pain Physician (2017) przez Ragab i współpracowników — jeden z najbardziej kompleksowych przeglądów epidemiologii FBSS — wykazało:
Szacowana częstość FBSS po operacji kręgosłupa: od 10 do 40 procent pacjentów W Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozuje się około 500 000 nowych przypadków FBSS Globalnie szacuje się, że na FBSS cierpi od 600 000 do 1 000 000 osób rocznie
Źródło: Ragab A. i in., “Failed back surgery syndrome”, Pain Physician, 2017, vol. 20, s. E853-E876.
Badanie opublikowane w Spine (2007) przez Martina i współpracowników — analiza ponad 100 000 operacji kręgosłupa — wykazało:
Wskaźnik reoperacji w ciągu 10 lat po pierwszej operacji kręgosłupa: od 15 do 25 procent Wskaźnik przetrwałego bólu po operacji dyskektomii: do 30 procent Wskaźnik przetrwałego bólu po operacji fuzji kręgosłupa: do 40 procent
Źródło: Martin B.I. i in., “Reoperation rates following lumbar spine surgery”, Spine, 2007, vol. 32, s. 2143–2149.
Co to oznacza dla Polski:
W Polsce wykonuje się rocznie kilkadziesiąt tysięcy operacji kręgosłupa. Przy wskaźniku FBSS od 10 do 40 procent — oznacza to tysiące Polaków rocznie, którzy po operacji kręgosłupa wciąż mają ból.
Pacjentów z Gdyni, Gdańska, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa, którzy po operacji kręgosłupa czują się gorzej — lub tak samo — jak przed zabiegiem.
I którzy bardzo często nie wiedzą, że istnieje specjalistyczna fizjoterapia, która może im pomóc.
Dlaczego operacja kręgosłupa nie zawsze eliminuje ból — sześć przyczyn FBSS
Przyczyna 1 — Niewłaściwy poziom operowany
Jest to jedna z najczęstszych przyczyn FBSS. Operacja zostaje przeprowadzona na poziomie kręgosłupa wskazanym przez rezonans magnetyczny jako patologiczny — ale ten poziom może nie być prawdziwą przyczyną bólu.
Badanie Brinjikji i współpracowników opublikowane w AJNR (2015) wykazało, że zmiany patologiczne widoczne na rezonansie u osób bez żadnego bólu są powszechne — 68 procent czterdziestolatków bez bólu ma widoczne zmiany zwyrodnieniowe na rezonansie.
Kiedy lekarz operuje poziom kręgosłupa wskazany przez rezonans — niekoniecznie operuje poziom odpowiedzialny za ból. Bo rezonans pokazuje strukturę, nie funkcję. I nie pokazuje, który poziom jest mechanicznie istotny dla konkretnego pacjenta.
Źródło: Brinjikji W. i in., “Systematic Literature Review of Imaging Features of Spinal Degeneration in Asymptomatic Populations”, AJNR, 2015.
Przyczyna 2 — Blizna pooperacyjna i zrosty — epidural fibrosis
Po każdej operacji kręgosłupa w przestrzeni zewnątrzoponowej tworzą się blizny — epidural fibrosis. Blizna może otaczać i uciskać korzenie nerwowe, powodując ból podobny lub gorszy niż przed operacją.
Badanie opublikowane w European Spine Journal (2009) wykazało, że epidural fibrosis jest jedną z najczęstszych przyczyn FBSS — identyfikowaną u od 20 do 36 procent pacjentów z przetrwałym bólem po operacji kręgosłupa.
Źródło: Schofferman J. i in., “Failed back surgery: etiology and diagnostic evaluation”, Spine Journal, 2003, vol. 3, s. 400–403.
Przyczyna 3 — Niestabilność kręgosłupa po operacji
Operacje kręgosłupa — szczególnie dyskektomia i laminektomia — zmieniają biomechanikę segmentu ruchowego. Usunięcie dysku lub fragmentów kostnych może prowadzić do niestabilności — nadmiernej ruchomości segmentu — która generuje ból.
Ta niestabilność pooperacyjna jest szczególnie częstą przyczyną FBSS po wielopoziomowych operacjach kręgosłupa.
Przyczyna 4 — Sensytyzacja centralna — gdy układ nerwowy nauczył się bólu
To jest przyczyna FBSS, o której mówi się najmniej — a która może być jedną z najważniejszych.
Przewlekły ból kręgosłupa — trwający miesiące lub lata przed operacją — zmienia układ nerwowy na poziomie centralnym. Neurony rdzeniowe i mózgowe stają się nadwrażliwe na bodźce bólowe — zjawisko zwane sensytyzacją centralną.
Kiedy ta sensytyzacja jest dostatecznie zaawansowana — usunięcie chirurgiczne źródła bólu obwodowego nie wystarczy, żeby ból ustąpił. Układ nerwowy nauczył się bólu i kontynuuje jego generowanie nawet po usunięciu pierwotnej przyczyny.
Badanie opublikowane w Pain (2014) przez Nijs i współpracowników wykazało, że sensytyzacja centralna jest obecna u znacznej części pacjentów z FBSS i że jej leczenie wymaga podejść specyficznie adresujących układ nerwowy — a nie wyłącznie struktury obwodowe.
Źródło: Nijs J. i in., “Central sensitization in chronic pain conditions”, Pain Physician, 2014.
Przyczyna 5 — Psychospołeczne czynniki ryzyka — yellow flags
Badania kliniczne konsekwentnie wykazują, że psychospołeczne czynniki — lęk przed bólem, katastrofizowanie bólu, depresja, niezadowolenie z pracy, problemy w relacjach — są silniejszymi predyktorami wyniku operacji kręgosłupa niż większość czynników anatomicznych.
Badanie opublikowane w Spine (2011) wykazało, że predykcyjna wartość psychospołecznych czynników ryzyka dla wyniku operacji kręgosłupa jest wyższa niż wartość predykcyjna wyników rezonansu magnetycznego.
Źródło: Celestin J. i in., “Pretreatment psychosocial variables as predictors of outcomes following lumbar surgery”, Spine, 2009.
Pacjent z wysokim poziomem lęku, depresji lub katastrofizowania — operowany bez adresowania tych czynników — ma znacznie wyższe ryzyko FBSS niż pacjent z podobną patologią anatomiczną i niskim poziomem psychospołecznych czynników ryzyka.
Przyczyna 6 — Dysfunkcja mechaniczna, która nie była przyczyną bólu
To jest przyczyna, która bezpośrednio wiąże się z brakiem precyzyjnej diagnostyki mechanicznej przed operacją.
Jeśli rezonans pokazuje przepuklinę dysku L4-L5 — a lekarz zakłada, że to jest przyczyną bólu i operuje — ale faktyczna przyczyna bólu leży gdzie indziej (w innym poziomie kręgosłupa, w stawach biodrowych, w dysfunkcji mięśniowo-powięziowej) — operacja usunęła przepuklinę, która nie była źródłem bólu.
Ból pozostaje. Bo pozostała jego prawdziwa przyczyna.
Jak wygląda życie z FBSS — czego statystyki nie pokazują
Liczby i procenty nie oddają tego, co FBSS robi z człowiekiem.
Badanie opublikowane w Neuromodulation (2019) przez Hussaina i współpracowników — kompleksowy przegląd wpływu FBSS na jakość życia — wykazało:
82 procent pacjentów z FBSS ma znaczące ograniczenia w codziennej aktywności 56 procent jest całkowicie lub częściowo niezdolnych do pracy 60 procent doświadcza klinicznie istotnej depresji 30 procent ma myśli o bezużyteczności życia z powodu bólu
Źródło: Hussain A. i in., “Failed back surgery syndrome and spinal cord stimulation”, Neuromodulation, 2019.
To są liczby za którymi stoją konkretni ludzie. Z Gdyni, Gdańska, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa.
Ludzie, którzy zaufali chirurgowi. Przeszli operację. I obudzili się w bólu, który nie ustąpił — lub jest gorszy niż przed.
Ich historia nie kończy się na stole operacyjnym.
Czy FBSS jest uleczalne — uczciwa odpowiedź
To jest pytanie, które każdy pacjent z FBSS zadaje. I zasługuje na uczciwy, nieobiecujący rzeczy niemożliwych odpowiedź.
FBSS jest stanem wymagającym kompleksowego, wielowarstwowego leczenia. Nie ma jednej interwencji, która gwarantuje pełne wyleczenie każdego przypadku FBSS. Ale istnieje szereg metod — opartych na dowodach naukowych — które dla znacznej części pacjentów przynoszą znaczącą poprawę.
Badanie opublikowane w Pain Practice (2017) przez Bhavsar i współpracowników — przegląd możliwości leczenia FBSS — wykazało, że kompleksowe, multidyscyplinarne podejście obejmujące precyzyjną fizjoterapię, zarządzanie bólem, wsparcie psychologiczne i — w wybranych przypadkach — neuromodulację, przynosi znaczącą poprawę u od 60 do 70 procent pacjentów z FBSS.
Źródło: Bhavsar A. i in., “Management of failed back surgery syndrome”, Pain Practice, 2017.
Dlaczego metoda McKenziego jest kluczowa w leczeniu FBSS
Metoda McKenziego — Mechaniczna Diagnostyka i Terapia — jest jedną z bardzo niewielu metod fizjoterapeutycznych, które mają udokumentowaną skuteczność u pacjentów z FBSS.
Dlaczego?
Powód 1 — Identyfikuje to, czego operacja nie naprawiła
Operacja usunęła przepuklinę. Ale czy usunęła mechaniczną przyczynę bólu? Czy ból po operacji ma nowy, inny wzorzec mechaniczny — związany z bliznowaceniem, z niestabilnością pooperacyjną, z kompensacyjnymi zmianami ruchowymi?
Precyzyjna ocena McKenziego odpowiada na te pytania. Identyfikuje aktualny wzorzec mechaniczny bólu pooperacyjnego — który może być zupełnie inny niż wzorzec przed operacją. I daje podstawę do precyzyjnego, indywidualnego programu terapeutycznego.
Powód 2 — Adresuje centralną sensytyzację przez ruch i edukację
Jedną z najskuteczniejszych metod redukcji centralnej sensytyzacji jest aktywny, kontrolowany ruch — szczególnie ruch kierunkowy, który pacjent sam kontroluje.
Badanie opublikowane w Pain (2011) przez Moseleya i Butlera wykazało, że aktywna terapia ruchowa połączona z edukacją neurobiologiczną bólu znacząco redukuje centralną sensytyzację u pacjentów z przewlekłym bólem — w tym z FBSS.
Źródło: Moseley G.L., Butler D.S., “Fifteen years of explaining pain”, Journal of Pain, 2015.
Metoda McKenziego — przez precyzyjny ruch kierunkowy i intensywną edukację pacjenta — adresuje oba te elementy jednocześnie.
Powód 3 — Daje pacjentowi narzędzia do samodzielnego zarządzania bólem
Jednym z najtrudniejszych aspektów FBSS jest poczucie bezsilności. Pacjent, który przeszedł operację i wciąż ma ból, czuje, że nie ma już nic do zrobienia. Że jest skazany na ból.
Metoda McKenziego zmienia tę dynamikę fundamentalnie. Pacjent uczy się identyfikować wzorzec mechaniczny swojego bólu. Uczy się, które ruchy go nasilają i które go redukują. Uczy się samodzielnie zarządzać bólem — co daje poczucie kontroli i sprawczości, które samo w sobie jest terapeutycznie istotne.
Badanie opublikowane w Spine (2004) wykazało, że poczucie własnej skuteczności — przekonanie pacjenta, że może wpływać na swój ból — jest jednym z najsilniejszych predyktorów pozytywnego wyniku leczenia przewlekłego bólu kręgosłupa.
Źródło: Long A. i in., “Does it matter which exercise?”, Spine, 2004.
Przypadki z gabinetu w Gdyni — kiedy po operacji pojawiła się nadzieja
Przypadek pierwszy — Magdalena, 52 lata, Sopot
Magdalena przeszła dyskektomię L5-S1 trzy lata przed trafieniem do gabinetu. Po operacji ból w nodze ustąpił — ale pojawił się nowy, głęboki ból dolnej części pleców, którego przed operacją nie miała. Kolejny rezonans: blizna pooperacyjna, zmiany zwyrodnieniowe L4-L5. Neurolog: nic więcej chirurgicznie zrobić nie możemy.
Ocena McKenziego wykazała wyraźny syndrom dysfunkcji — przykurcz tkanek pooperacyjnych powodujący ból przy określonych ruchach. Preferencja kierunkowa w wyproście — ale z progresją znacznie wolniejszą niż u pacjentów bez historii operacyjnej.
Po dwunastu tygodniach stopniowej, precyzyjnej terapii McKenziego — ból zredukowany o 70 procent. Magdalena wraca do spacerów i pływania. Nie jest bez bólu — ale zarządza nim samodzielnie.
Przypadek drugi — Krzysztof, 47 lat, Rumia
Krzysztof przeszedł fuzję L4-L5-S1 dwa lata wcześniej. Operacja wyeliminowała rwę kulszową — ale pozostawiła ból kręgosłupa, który nie reagował na nic. Trzy serie standardowej fizjoterapii — masaże, ćwiczenia ogólne — bez efektu.
Ocena McKenziego wykazała wzorzec, który bardzo rzadko pojawia się przed operacją — ale po fuzji jest stosunkowo częsty: ból związany z kompensacyjnym przeciążeniem segmentów sąsiadujących z miejscem fuzji.
Program McKenziego skupiony na mobilności segmentów sąsiadujących i na edukacji ruchowej. Po ośmiu tygodniach — Krzysztof wraca do pracy fizycznej w ograniczonym zakresie. Po sześciu miesiącach — pracuje pełnymi godzinami.
Przypadek trzeci — Anna, 38 lat, Wejherowo
Anna przeszła operację kręgosłupa szyjnego — dyskektomię C5-C6 z wstawieniem protezy dysku — rok przed wizytą. Ból szyi ustąpił częściowo. Ale pojawiły się nowe objawy — bóle głowy, napięcie barków, promieniowanie do ramienia po stronie przeciwnej niż przed operacją.
Ocena McKenziego wykazała dysfunkcję kręgosłupa szyjnego na poziomie C4-C5 — sąsiadującym z operowanym — z wyraźną preferencją kierunkową w retrakcji.
Po sześciu sesjach McKenziego — bóle głowy zmniejszone o 80 procent. Promieniowanie do ramienia ustąpiło. Anna mówi, że po raz pierwszy od dwóch lat czuje się jak przed chorobą.
Kompleksowe leczenie FBSS — co poza metodą McKenziego
Uczciwa odpowiedź na temat FBSS wymaga powiedzenia, że metoda McKenziego jest jednym z elementów kompleksowego leczenia — nie samodzielnym rozwiązaniem wszystkich przypadków.
Psychobiologia i praca z układem nerwowym
Jako certyfikowana konsultantka psychobiologii — po 14 modułach i 18 miesiącach szkolenia w Akademii VEDICA — pracuję z emocjonalnymi i neurologicznymi wzorcami, które podtrzymują ból w FBSS.
Sensytyzacja centralna, lęk przed ruchem — kineziofobia — katastrofizowanie bólu i depresja związana z przewlekłym bólem są elementami, które precyzyjna fizjoterapia manualna sama w sobie nie adresuje. Wymagają pracy z układem nerwowym na poziomie, który psychobiologia umożliwia.
Badanie opublikowane w Cochrane Database (2021) wykazało, że interwencje psychologiczne — szczególnie terapia poznawczo-behawioralna i podejścia mind-body — są skuteczne w redukcji bólu i poprawie funkcji u pacjentów z FBSS.
Źródło: Bernardy K. i in., “Psychological therapies for fibromyalgia syndrome and chronic widespread pain”, Cochrane Database, 2021.
Terapia oddechowa metodą Butejki
Jako certyfikowana instruktorka metody Butejki — integracja korekcji wzorca oddechowego z leczeniem FBSS jest elementem, który przynosi zaskakujące efekty u części pacjentów.
Nieprawidłowy wzorzec oddechowy utrzymuje układ nerwowy w stanie permanentnej aktywacji współczulnej — co podwyższa poziom kortyzolu, zwiększa napięcie mięśniowe i obniża próg bólu. Normalizacja oddechu przez metodę Butejki adresuje ten mechanizm bezpośrednio.
Kiedy rozważyć neuromodulację
W przypadkach FBSS, które nie reagują na konserwatywne leczenie fizjoterapeutyczne i psychologiczne — neuromodulacja, w szczególności stymulacja rdzenia kręgowego — SCS — jest opcją terapeutyczną z rosnącą bazą dowodów klinicznych.
Badanie opublikowane w JAMA (2015) wykazało, że SCS jest skuteczna u od 50 do 60 procent pacjentów z FBSS, u których inne metody nie przyniosły wystarczającej ulgi.
Źródło: Mekhail N.A. i in., “Spinal cord stimulation for failed back surgery syndrome”, JAMA, 2015.
Jednak stymulacja rdzenia kręgowego powinna być rozważana dopiero po wyczerpaniu możliwości precyzyjnej fizjoterapii opartej na dowodach — nie jako pierwsza linia leczenia.
Gdzie szukać pomocy przy FBSS — Gdynia, Trójmiasto i cała Polska
Przyjmuję pacjentów z FBSS stacjonarnie w gabinecie w Gdyni oraz regularnie w Łodzi — dla pacjentów z centralnej Polski.
Dla pacjentów z Gdańska, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa, którzy nie mogą dotrzeć do gabinetu — konsultacje online w języku polskim, angielskim i hiszpańskim.
Pierwsza wizyta dla pacjenta z FBSS obejmuje:
Szczegółowy wywiad pooperacyjny — co operacja zmieniła, co pozostało, co jest nowe Pełną ocenę mechaniczną McKenziego — identyfikację aktualnego wzorca bólu pooperacyjnego Ocenę czynników psychospołecznych — sensytyzacji centralnej, lęku przed ruchem, katastrofizowania Ocenę wzorca oddechowego — jako elementu dysregulacji układu nerwowego Indywidualny plan leczenia — realistyczny, uczciwy, oparty na aktualnym stanie klinicznym
Nie obiecuję pełnego wyleczenia każdego przypadku FBSS. Nikt uczciwy tego nie obiecuje. Ale obiecuję precyzję, transparentność i leczenie oparte na najlepszych dostępnych dowodach klinicznych.
Bez listy oczekujących. Bez skierowania.
Słowo końcowe — dla każdego pacjenta, który myśli że po operacji nie ma już nadziei
Jeśli przeszedłeś operację kręgosłupa i wciąż masz ból — nie jesteś sam.
Są tysiące takich ludzi w Polsce. W Gdyni, Gdańsku, Sopocie, Rumi, Redzie, Wejherowie i w każdym polskim mieście. Ludzi, którym powiedziano, że operacja rozwiąże problem. I którzy obudzili się z bólem, który nie ustąpił.
FBSS nie jest wyrokiem. Jest stanem klinicznym — z konkretnymi przyczynami, konkretnymi mechanizmami i konkretnymi metodami leczenia.
Precyzyjna diagnostyka McKenziego może zidentyfikować aktualny wzorzec mechaniczny Twojego bólu pooperacyjnego. Praca z psychobiologią i oddechem może adresować sensytyzację centralną i dysregulację układu nerwowego. Edukacja może zmienić Twój stosunek do bólu i dać Ci narzędzia do samodzielnego zarządzania nim.
To nie jest gwarancja powrotu do stanu sprzed bólu. Ale jest realna szansa na znaczącą poprawę. Na odzyskanie części życia, którą ból zabrał.
I bardzo często zaczyna się od jednej, 90-minutowej wizyty.
O autorce
Nazywam się Aneta Jagiełło. Jestem certyfikowaną terapeutką metody McKenziego i magistrem fizjoterapii z ponad 17-letnim doświadczeniem klinicznym zdobytym w Polsce, Niemczech, Hiszpanii i na Wyspach Kanaryjskich.
Posiadam specjalistyczne certyfikaty z zakresu metody McKenziego — Mechanical Diagnosis and Therapy, funkcjonalnej terapii manualnej, osteopatycznego podejścia do zdrowia kobiet — ciąży i opieki poporodowej, terapii uroginekologicznej, jogi prenatalnej i mądrości wedyjskiej, terapii oddechowej metodą Butejki oraz psychobiologii.
Przyjmuję pacjentów stacjonarnie w Gdyni i regularnie w Łodzi. Konsultacje online prowadzę w języku polskim, angielskim i hiszpańskim dla pacjentów z całej Polski i zagranicy.
Bez listy oczekujących. Bez skierowania.