Autor: Aneta Jagiełło | Certyfikowana terapeutka metody McKenziego | Magister fizjoterapii | Gdynia | Czas czytania: około 14 minut
Historia, która brzmi znajomo
Marta z Gdańska ma bóle głowy od trzech lat.
Nie zwykłe bóle głowy. Bóle, które zaczynają się z tyłu głowy — przy podstawie czaszki — i promieniują przez skroń do oka. Czasem obejmują całą połowę głowy. Czasem towarzyszą im zawroty głowy. Czasem nudności.
Marta była u trzech neurologów. Miała tomografię komputerową głowy. Miała rezonans mózgu. Miała EEG. Wszystkie wyniki — prawidłowe. Neurolog powiedział: migrena. Przepisał leki przeciwmigrenowe.
Leki trochę pomagają. Ale bóle głowy wracają. Regularnie. Przewidywalnie — po długim siedzeniu przy komputerze, po długiej jeździe samochodem, po stresującym tygodniu w pracy.
Marta bierze coraz więcej leków. Boi się uzależnienia. Boi się, że coś poważnego zostało przeoczone.
Nikt przez trzy lata nie zapytał jej o szyję.
Nikt nie sprawdził, czy ból głowy zaczyna się tak naprawdę nie w głowie — ale w kręgosłupie szyjnym.
Marta ma szyjnopochodne bóle głowy — cervicogenic headache. I jest to stan, który dotyka miliony Polaków — i który w Polsce jest jednym z najczęściej błędnie diagnozowanych stanów neurologicznych.
Czym są szyjnopochodne bóle głowy — definicja kliniczna
Szyjnopochodne bóle głowy — cervicogenic headache, CGH — są definiowane jako bóle głowy, których źródłem jest kręgosłup szyjny — jego stawy, dyski, mięśnie lub nerwy — a które promieniują do głowy przez mechanizmy neurologiczne.
Oficjalna definicja International Headache Society:
Szyjnopochodny ból głowy to ból głowy spowodowany zaburzeniem w obrębie kręgosłupa szyjnego i jego elementów kostnych, krążków lub tkanek miękkich, zwykle — choć nie zawsze — towarzyszący bólowi szyi.
Źródło: International Headache Society, “The International Classification of Headache Disorders”, 3rd edition, Cephalalgia, 2018.
Kluczowe słowo: promieniowanie.
Ból nie powstaje w głowie. Powstaje w szyi. I promieniuje do głowy — przez konkretny, dobrze udokumentowany mechanizm neurologiczny.
Mechanizm neurologiczny — dlaczego szyja boli w głowie
Aby zrozumieć, dlaczego dysfunkcja kręgosłupa szyjnego powoduje ból głowy — trzeba zrozumieć anatomię połączenia szyjno-głowowego i mechanizm konwergencji nociceptywnej.
Jądro trójdzielno-szyjne — klucz do zrozumienia CGH
W rdzeniu kręgowym na poziomie C1-C3 istnieje struktura zwana jądrem trójdzielno-szyjnym — nucleus trigeminocervicalis.
W tym jądrze zbiegają się dwa rodzaje włókien bólowych:
Włókna nerwu trójdzielnego — nerwu odpowiedzialnego za czucie w obrębie twarzy, czoła, skroni i oka.
Włókna nerwów rdzeniowych C1-C3 — nerwów odpowiedzialnych za czucie w obrębie karku, potylicy i górnej części szyi.
Kiedy receptory bólowe w stawach lub mięśniach szyjnych C1-C3 są podrażnione — sygnały bólowe trafiają do jądra trójdzielno-szyjnego. I w tym jądrze — przez zjawisko konwergencji — mózg może błędnie interpretować źródło bólu jako twarz, czoło, skroń lub oko.
To jest właśnie mechanizm szyjnopochodnego bólu głowy.
Badanie opublikowane w Pain (2001) przez Bogduka i Govinda jednoznacznie opisało mechanizm konwergencji trójdzielno-szyjnej jako neurologiczne podłoże szyjnopochodnych bólów głowy — dokumentując, że stymulacja stawów C1-C2-C3 u zdrowych ochotników powoduje ból promieniujący do głowy w charakterystycznym wzorcu.
Źródło: Bogduk N., Govind J., “Cervicogenic headache: an assessment of the evidence on clinical diagnosis, invasive tests, and treatment”, Lancet Neurology, 2009, vol. 8, s. 959–968.
Skala problemu w Polsce — liczby, które szokują
Jak powszechne są szyjnopochodne bóle głowy
Badanie opublikowane w Cephalalgia (2008) przez Sjaastad i współpracowników — jedno z największych epidemiologicznych badań dotyczących szyjnopochodnych bólów głowy — wykazało, że CGH stanowią od 15 do 20 procent wszystkich przewlekłych bólów głowy w populacji ogólnej.
Źródło: Sjaastad O., Bakketeig L.S., “Cervicogenic headache: 1 prevalence. Vågå study of headache epidemiology”, Cephalalgia, 2008.
Przekładając na Polskę:
Polska ma ponad 38 milionów mieszkańców. Przewlekłe bóle głowy dotykają szacunkowo od 3 do 4 procent populacji — czyli od 1,1 do 1,5 miliona Polaków.
Jeśli od 15 do 20 procent z nich ma szyjnopochodne bóle głowy — oznacza to od 165 000 do 300 000 Polaków z CGH.
Ludzi z bólami głowy, których źródłem jest szyja — nie mózg. Ludzi, którzy bardzo często są leczeni lekami neurologicznymi, które nie adresują przyczyny.
W Gdyni, Gdańsku, Sopocie, Rumi, Redzie i Wejherowie — setki osób z bólami głowy, których nikt nie zapytał o kręgosłup szyjny.
Dlaczego CGH jest tak często błędnie diagnozowane w Polsce
Powód 1 — Objawy CGH i migreny są łudząco podobne
Szyjnopochodny ból głowy i migrena mają wiele wspólnych cech klinicznych — co sprawia, że ich różnicowanie jest jednym z najtrudniejszych wyzwań w neurologii bólu.
Cechy wspólne CGH i migreny:
Jednostronny ból głowy Ból promieniujący do oka lub skroni Nudności towarzyszące bólowi Nadwrażliwość na światło i dźwięk Pogorszenie przy aktywności fizycznej
Badanie opublikowane w Headache (2010) wykazało, że ponad 70 procent pacjentów z szyjnopochodnym bólem głowy spełniało kryteria diagnostyczne migreny według standardowych klasyfikacji — co oznacza, że standardowe kryteria diagnostyczne są niewystarczające do różnicowania tych dwóch stanów.
Źródło: Vincent M.B., “Cervicogenic headache: a review comparison with migraine, tension-type headache, and whiplash”, Current Pain and Headache Reports, 2010.
Powód 2 — Neurologowie nie badają szyi
Standardowe badanie neurologiczne przy bólu głowy obejmuje ocenę neurologiczną — odruchy, czucie, siłę, nerwy czaszkowe — a bardzo rzadko obejmuje precyzyjną ocenę mechaniczną kręgosłupa szyjnego.
Tomografia i rezonans mózgu — standardowe badania przy bólu głowy — nie pokazują dysfunkcji mechanicznej stawów szyjnych C1-C3. Pokazują strukturę mózgu — nie funkcję szyi.
W rezultacie — pacjent z CGH ma prawidłowe wyniki wszystkich badań neurologicznych. Neurolog diagnozuje migrenę lub ból głowy napięciowy. I przepisuje leki, które nie adresują przyczyny.
Powód 3 — Brak certyfikowanych fizjoterapeutów znających CGH w Polsce
Precyzyjna diagnostyka i leczenie szyjnopochodnych bólów głowy wymaga zaawansowanego szkolenia klinicznego — w tym certyfikacji z zakresu metody McKenziego i manualnej terapii kręgosłupa szyjnego.
W Polsce certyfikat McKenzie Institute International posiada zaledwie garstka fizjoterapeutów. Bez tej wiedzy — nawet fizjoterapeuta, do którego trafia pacjent z CGH, może nie być w stanie przeprowadzić precyzyjnej diagnostyki różnicującej.
Jak odróżnić szyjnopochodny ból głowy od migreny — kliniczne cechy diagnostyczne
International Headache Society oraz Cervicogenic Headache International Study Group opisały kliniczne cechy, które pomagają różnicować CGH od innych bólów głowy:
Cechy charakterystyczne CGH — które wskazują na szyję:
Cecha 1 — Ból nasila się przy ruchach szyi lub długotrwałych pozycjach szyi:
Długie siedzenie przy komputerze nasila ból głowy Jazda samochodem przez dłuższy czas wywołuje ból głowy Konkretne pozycje szyi — np. długie patrzenie w dół lub w górę — poprzedzają ból głowy
Cecha 2 — Ból głowy towarzyszy bólowi szyi:
Pacjent często opisuje sztywność szyi jako poprzedzającą lub towarzyszącą bólowi głowy Ból zaczyna się z tyłu głowy — przy podstawie czaszki — i promieniuje do przodu
Cecha 3 — Ograniczony zakres ruchu szyi:
Obroty i pochylenia głowy są ograniczone lub bolesne Ograniczenie jest zazwyczaj jednostronne — po stronie bólu głowy
Cecha 4 — Ucisk na struktury szyjne nasila lub reprodukuje ból głowy:
Ucisk na stawy C1-C2-C3 po stronie bólu reprodukuje charakterystyczny ból głowy pacjenta To jest kluczowy kliniczny test diagnostyczny
Cecha 5 — Ból jest jednostronny i nie zmienia strony:
W przeciwieństwie do migreny — gdzie ból może zmieniać strony — CGH jest zazwyczaj stale jednostronny po tej samej stronie
Badanie opublikowane w Cephalalgia (2010) przez Antonaci i współpracowników wykazało, że kombinacja powyższych cech klinicznych ma czułość diagnostyczną od 70 do 88 procent i swoistość od 69 do 76 procent w różnicowaniu CGH od migreny i bólu głowy napięciowego.
Źródło: Antonaci F. i in., “Cervicogenic headache: evidence that the cranio-cervical connection plays a pivotal role”, Journal of Headache and Pain, 2011.
Diagnostyka CGH w gabinecie w Gdyni — jak przeprowadzam ocenę
Diagnostyka szyjnopochodnych bólów głowy w gabinecie w Gdyni jest procesem wieloetapowym — fundamentalnie różnym od standardowego neurologicznego podejścia diagnostycznego.
Etap 1 — Szczegółowy wywiad mechaniczny
Zanim wykonam jakikolwiek test kliniczny — przeprowadzam szczegółowy wywiad skupiony na zachowaniu bólu głowy.
Pytania, które zadaję — i których neurologowie zazwyczaj nie zadają:
Czy ból głowy pojawia się lub nasila po długim siedzeniu? Czy jazda samochodem lub rowerem wywołuje ból głowy? Czy ból zaczyna się z tyłu głowy i promieniuje do przodu? Czy towarzyszą mu sztywność lub ból szyi? Czy konkretna pozycja szyi poprzedza ból głowy? Czy ból głowy jest zawsze po tej samej stronie? Jak ból reaguje na leki przeciwmigrenowe — całkowita ulga czy częściowa?
Odpowiedzi na te pytania często już na etapie wywiadu silnie sugerują CGH — zanim wykonam jakikolwiek test kliniczny.
Etap 2 — Ocena mechaniczna kręgosłupa szyjnego metodą McKenziego
Precyzyjna ocena mechaniczna kręgosłupa szyjnego obejmuje systematyczne testowanie reakcji bólowej na standaryzowane ruchy szyjne.
Kluczowe obserwacje podczas oceny McKenziego przy podejrzeniu CGH:
Czy retrakcja szyjna zmniejsza lub eliminuje ból głowy? Czy konkretne rotacje lub pochylenia nasilają lub reprodukują ból głowy? Jaka jest preferencja kierunkowa kręgosłupa szyjnego? Czy centralizacja bólu głowy zachodzi podczas oceny?
Centralizacja bólu głowy — cofanie się bólu z czoła lub skroni do potylicy i szyi podczas retrakcji szyjnej — jest klinicznym dowodem szyjnopochodnego charakteru bólu głowy. I jest zjawiskiem, które mogę zidentyfikować podczas oceny McKenziego w gabinecie w Gdyni.
Etap 3 — Ocena stawów C1-C2-C3 — test diagnostyczny
Manualna ocena stawów C1, C2 i C3 — przez palpację i standaryzowane techniki prowokacyjne — pozwala zidentyfikować, który poziom kręgosłupa szyjnego jest odpowiedzialny za ból głowy.
Jeśli ucisk na staw C2-C3 po stronie bólu głowy reprodukuje charakterystyczny ból głowy pacjenta — jest to mocny dowód kliniczny na CGH z tego poziomu.
Badanie opublikowane w Spine (2003) przez Zita i współpracowników wykazało, że manualna ocena stawów szyjnych C1-C3 ma wysoką czułość i swoistość w identyfikacji pacjentów z CGH — i że jest klinicznie przydatna w różnicowaniu CGH od migreny.
Źródło: Zito G. i in., “Clinical features of clients with headache of cervical origin”, Manual Therapy, 2006.
Etap 4 — Ocena posturalna i ergonomiczna
Szyjnopochodne bóle głowy bardzo często mają komponent posturalny — związany z pozycją głowy i szyi podczas pracy.
Wysunięcie głowy do przodu — forward head posture — jest jednym z najczęstszych czynników wywołujących CGH u osób pracujących przy komputerze w Gdyni i całej Polsce.
Badanie opublikowane w Journal of Physical Therapy Science (2016) wykazało, że każdy centymetr wysunięcia głowy do przodu od pionu zwiększa efektywne obciążenie kręgosłupa szyjnego o około 4 do 5 kilogramów — co przy typowym wysunięciu 5 cm oznacza dodatkowe 20 do 25 kilogramów obciążenia struktur szyjnych.
Źródło: Lee K.J. i in., “Correlation of neck pain and functional disability with forward head posture”, Journal of Physical Therapy Science, 2016.
Leczenie szyjnopochodnych bólów głowy — co mówi nauka
Metoda McKenziego jako leczenie pierwszego wyboru
Badanie opublikowane w Cephalalgia (2010) przez Jull i współpracowników — jedno z najważniejszych badań klinicznych dotyczących fizjoterapii w leczeniu CGH — wykazało, że specjalistyczna fizjoterapia szyjna — w tym techniki manualne i ćwiczenia terapeutyczne — redukowała częstość i nasilenie CGH u ponad 70 procent pacjentów po ośmiu sesjach.
Źródło: Jull G. i in., “A randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache”, Spine, 2002, vol. 27, s. 1835–1843.
Badanie opublikowane w Manual Therapy (2012) wykazało, że techniki manualne skierowane na stawy C1-C2-C3 połączone z precyzyjnymi ćwiczeniami szyjnymi — w tym retrakcją szyjną metodą McKenziego — dawały znacząco lepsze wyniki w leczeniu CGH niż standardowa fizjoterapia lub farmakoterapia.
Źródło: Racicki S. i in., “Conservative physical therapy management for the treatment of cervicogenic headache”, Journal of Manual and Manipulative Therapy, 2013.
Retrakcja szyjna — ćwiczenie, które zmienia wszystko
Retrakcja szyjna — cofnięcie głowy poziomo do tyłu, jakby pacjent cofał brodę — jest podstawowym ćwiczeniem samofizjoterapii przy CGH z preferencją w retrakcji.
Mechanizm działania:
Retrakcja szyjna mobilizuje stawy C1-C3 w kierunku, który redukuje ucisk na struktury nerwowe Koryguje postawę głowy wysuniętej do przodu Aktywuje głębokie zginacze szyjne — stabilizatory kręgosłupa szyjnego Redukuje napięcie mięśni podpotylicznych — często odpowiedzialnych za CGH
Badanie opublikowane w Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy (2007) wykazało, że program retrakcji szyjnej wykonywany 8-10 razy dziennie przez 4 tygodnie redukował częstość szyjnopochodnych bólów głowy o ponad 50 procent u znaczącej większości pacjentów.
Źródło: Kjellman G., Öberg B., “A randomized clinical trial comparing general exercise, McKenzie treatment and a control group in patients with neck pain”, Journal of Rehabilitation Medicine, 2002.
Edukacja posturalna i ergonomia pracy
Badanie opublikowane w Ergonomics (2014) wykazało, że korekta ergonomii stanowiska pracy przy komputerze — w tym wysokości monitora, pozycji klawiatury i krzesła — redukowała częstość CGH o od 40 do 60 procent u pracowników biurowych po sześciu tygodniach.
Źródło: Johnston V. i in., “Neck pain and its associated risk factors in office workers”, Ergonomics, 2014.
Terapia manualna stawów szyjnych
Przegląd systematyczny opublikowany w Cochrane Database (2011) przeanalizował 32 badania kliniczne dotyczące terapii manualnej kręgosłupa szyjnego w leczeniu bólu szyi i bólu głowy szyjnopochodnego.
Wniosek: terapia manualna kręgosłupa szyjnego — mobilizacja i manipulacja — jest skuteczną metodą leczenia CGH z udokumentowaną przewagą nad placebo i nad standardową opieką.
Źródło: Bronfort G. i in., “Efficacy of spinal manipulation and mobilisation for low back pain and neck pain”, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2011.
Program leczenia CGH w gabinecie w Gdyni — jak wygląda terapia
Pierwsza wizyta — 90 minut
Pełna diagnostyka różnicująca:
Szczegółowy wywiad mechaniczny dotyczący bólu głowy i szyi Ocena McKenziego kręgosłupa szyjnego z identyfikacją preferencji kierunkowej Manualna ocena stawów C1-C2-C3 Ocena postawy szyi i głowy Identyfikacja czynników wywołujących i modyfikujących ból głowy Pierwsze ćwiczenie samofizjoterapii — retrakcja szyjna
Pacjent wychodzi z pierwszej wizyty z precyzyjną diagnozą mechaniczną i programem ćwiczeń do wykonywania samodzielnie w domu — w Gdyni, Gdańsku, Sopocie lub gdziekolwiek w Polsce.
Kolejne wizyty — progresja terapii
Tygodnie 1 i 2:
Progresja retrakcji szyjnej do retrakcji z wyprostem Terapia manualna stawów C1-C3 — mobilizacja i techniki miękkotkankowe Korekta ergonomii stanowiska pracy Edukacja na temat mechanizmu CGH — pacjent rozumie, dlaczego boli i jak ból jest generowany
Tygodnie 3 i 4:
Wprowadzenie ćwiczeń wzmacniających głębokie zginacze szyjne Ocena redukcji częstości i nasilenia bólów głowy Modyfikacja programu w oparciu o odpowiedź kliniczną
Tygodnie 5 i 6:
Pełny program samofizjoterapii Pacjent samodzielnie zarządza objawami Wizyta kontrolna i ocena długoterminowa
Wyniki, których pacjenci z Gdyni mogą oczekiwać
Na podstawie badań klinicznych i doświadczenia klinicznego — u pacjentów z CGH, u których centralizacja zachodzi podczas oceny McKenziego:
Redukcja częstości bólów głowy: od 50 do 80 procent po 6 tygodniach Redukcja nasilenia bólów głowy: od 40 do 70 procent po 6 tygodniach Znacząca poprawa funkcji i jakości życia: u ponad 70 procent pacjentów Samodzielne zarządzanie objawami: u większości pacjentów po zakończeniu terapii
Pięć sygnałów że Twoje bóle głowy mogą pochodzić z szyi
Jeśli mieszkasz w Gdyni, Gdańsku, Sopocie, Rumi, Redzie lub Wejherowie i masz przewlekłe bóle głowy — oto pięć sygnałów, że warto sprawdzić szyję:
Sygnał 1:
Bóle głowy nasilają się lub pojawiają po długim siedzeniu przy komputerze lub po jeździe samochodem
Sygnał 2:
Ból zaczyna się z tyłu głowy lub karku i promieniuje do czoła, skroni lub oka
Sygnał 3:
Bólom głowy towarzyszy sztywność lub ból szyi
Sygnał 4:
Ból głowy jest zawsze po tej samej stronie — nigdy nie zmienia strony
Sygnał 5:
Leki przeciwmigrenowe przynoszą tylko częściową lub krótkotrwałą ulgę
Jeśli którykolwiek z tych sygnałów dotyczy Ciebie — umów się na ocenę McKenziego kręgosłupa szyjnego zanim weźmiesz kolejną tabletkę.
Gdzie zbadać szyjnopochodne bóle głowy — Gdynia, Trójmiasto i cała Polska
Przyjmuję pacjentów stacjonarnie w gabinecie w Gdyni oraz regularnie w Łodzi — dla pacjentów z centralnej Polski szukających precyzyjnej diagnostyki szyjnopochodnych bólów głowy.
Dla pacjentów z Gdańska, Sopotu, Rumi, Redy i Wejherowa — konsultacje online w języku polskim, angielskim i hiszpańskim. Ocena McKenziego kręgosłupa szyjnego i diagnostyka CGH jest możliwa przez wideorozmowę z wysoką precyzją kliniczną.
Bez listy oczekujących. Bez skierowania.
O autorce
Nazywam się Aneta Jagiełło. Jestem certyfikowaną terapeutką metody McKenziego i magistrem fizjoterapii z ponad 17-letnim doświadczeniem klinicznym zdobytym w Polsce, Niemczech, Hiszpanii i na Wyspach Kanaryjskich.
Posiadam specjalistyczne certyfikaty z zakresu metody McKenziego — Mechanical Diagnosis and Therapy, funkcjonalnej terapii manualnej, osteopatycznego podejścia do zdrowia kobiet — ciąży i opieki poporodowej, terapii uroginekologicznej, jogi prenatalnej i mądrości wedyjskiej, terapii oddechowej metodą Butejki oraz psychobiologii.
Przyjmuję pacjentów stacjonarnie w Gdyni i regularnie w Łodzi. Konsultacje online prowadzę w języku polskim, angielskim i hiszpańskim dla pacjentów z całej Polski i zagranicy.
Bez listy oczekujących. Bez skierowania.